naar top
Menu
Logo Print
08/05/2019 - VALÉRIE COUPLEZ

AANDACHTSPUNTEN BIJ SPOUWMUURISOLATIE

Verschuiving naar betere lambda-waardes voor slanker bouwen

Om vandaag energiezuinig te bouwen en morgen bijna-energieneutraal te zijn, is de spouwmuur een belangrijk element geworden. De aannemer heeft echter keuze uit verschillende materialen die in functie van de behoeften voor de bouwheer aan verschillende eisen tegemoet kunnen komen. Zo spelen duurzaamheid, brandveiligheid en slanker bouwen een steeds belangrijkere rol in de keuze in nieuwbouwprojecten de laatste jaren.

spouwmuur isoleren
Volg steeds de voorschriften van de fabrikant nauwgezet op voor de bevestiging van het isolatiemateriaal

SITUERING

De figuurlijke baksteen in de maag van de Belg verraadt niet alleen zijn liefde om zelf een woonst te bouwen maar ook hoe die er moet uitzien. Een gevelsteen zal het uitzicht bepalen, maar hij heeft één groot nadeel: door zijn porositeit is hij waterdoorlatend. Om te vermijden dat er vocht door de stenen naar binnen kan infiltreren, kwam de spouw ten tonele, een open ruimte tussen de buitenmuur en de binnenmuur die minimaal 5 cm breed is. Vandaag kan die echter ook volledig met isolatie opgevuld worden.

Wanneer men het over de spouwmuur heeft dan rekent men ook het buitenblad (buitenmuur/gevel) en het binnenblad (binnenmuur) erbij. Omdat het buitenblad vrijwel nooit waterdicht zal zijn, moet er een waterkerende laag worden aangebracht aan de voet van de muur en boven de lateien. Zorg ervoor dat deze laag vanuit het binnenspouwblad naar buiten afloopt, zodat zij onder de gevelsteen van het buitenspouwblad uitmondt in een lager gelegen voeg. De laag mag ook niet onderbroken worden. Maak daarvoor eventueel gebruik van speciale hoekstukken, die kunnen heel wat snij- en plooiwerk uitsparen.

WAAROM SPOUWMUURISOLATIE?

Vandaag is isoleren cruciaal om aan een laag energiepeil te geraken en daar ontsnapt ook de spouwmuur niet aan. Algemeen geldt dat er ongeveer 20 à 25% van de warmte in een woning verloren gaat via de muren. Sinds 2018 wordt ook het S-peil (schilpeil) in rekening gebracht. Dit evalueert de energe­tische kwaliteiten van de gebouwschil, zowel de winsten als de verliezen en neemt de vorm­efficiëntie in rekening. Belangrijk om voor ogen te houden: voor buitenmuren van nieuwbouwwoningen leggen de EPB-eisen een maximale U-waarde op van 0,24 W/m²K. Vergeet ook niet dat het eigenlijk verplicht is om het buitenspouwblad te hydrofoberen na het isoleren. Waterkerende lagen zijn niet voldoende.

spouwmuur isoleren
Om de isolatieschil perfect winddicht te maken zal men, afhankelijk van het materiaal, de platen het beste aftapen

Bij nieuwbouw en renovatie?

Spouwmuurisolatie wordt in nieuwbouw­projecten standaard voorzien. Ook voor renovatiewerken kan het een interessante investering vormen. Dit kan op verschillende manieren gebeuren: het aanbrengen van isolatieplaten, het opnieuw opmetselen van de gevel, maar meestal gaat het over het navullen van de bestaande spouw, tenminste als deze een breedte heeft van minstens 5 cm. Uit berekeningen blijkt immers dat men er al snel 2,5 à 3 euro per m² jaarlijks mee uitspaart op de energiefactuur.

In Vlaanderen zou 80 à 90% van de niet-geïsoleerde spouwmuren in aanmerking ko­men voor na-isolatie door middel van navulling. Bovendien kan navullen met glaswolvlokken of EPS-parels relatief eenvoudig en aan een billijke prijs (20 à 23 euro per m²) die zich relatief snel laat terugverdienen, gebeuren, wat bij andere ingrepen zoals het vervangen van de ramen of het installeren van muurisolatie niet altijd het geval is. De investering laat zich doorgaans in vijf à zeven jaar terugverdienen.

Om deze werken te mogen uitvoeren moeten aannemers hun ATG-certificaat behalen. Ver­der moeten zij de STS 71-1-richtlijn volgen, een kwaliteitskader dat er kwam op vraag van de sector zelf. Het geldt als verplichting in Vlaanderen om in aanmerking te komen voor de premie en code van goede praktijk in Wallonië en Brussel. Daarin staat beschreven aan welke voorwaarden de spouw moet voldoen en hoe de uitvoering het best ge­beurt. Er zijn echter ook een aantal risico’s aan verbonden.

SOORTEN SPOUWMUURISOLATIE VOOR NIEUWBOUWPROJECTEN

U heeft als aannemer verschillende types van spouwmuurisolatie ter beschikking, meestal aangeleverd in plaatvorm. In het beste geval zit u al van in de ontwerpfase samen met de bouwheer en de architect om tot een zo optimaal mogelijk geheel te komen. Het ene materiaal zal bijvoorbeeld akoestisch beter scoren, het andere laat dan weer toe om met beperktere diktes te werken. Wanneer u van in het begin weet wat de concrete eisen en be­hoeftes zijn, kan u die met het best mogelijke materiaal invullen. Hieronder zetten we de voor- en nadelen van elk materiaal naast elkaar. Er bestaan ook hybrideplaten die verschillende materialen combineren voor de juiste mix van eigenschappen.

spouwmuur isoleren
Zorg ook voor een goede aansluiting met de binnenmuur, zodat er geen valse luchtlaag ontstaat

PIR en pur

PIR (polyisocyanuraat) is een ongevaarlijke noch milieuvervuilende stof. Eigenlijk is het een doorontwikkeling van pur (polyurethaan). Dit hard kunststofschuim beschikt ten opzichte van pur over een verbeterde dimensionale stabiliteit, verbeterde mechanische eigenschappen en brandgedrag. De sterkte van zowel PIR als pur schuilt in de uitstekende isolatiewaarde. De lambdawaarde ligt tussen 0,022 en 0,019 W/mK, waardoor zo’n 40% dunner kan gebouwd worden ten op­zichte van de traditionele isolatiematerialen.Andere troeven zijn de eenvoudige plaatsing, mede door de mogelijke tand- en groefaansluiting en het economische rendement, door de uitstekende verhouding tussen isolatiewaarde en prijs. Momenteel is dit dan ook de meest gekozen optie op de markt. Hou er wel rekening mee dat PIR en pur toch nog over een zekere vochtgevoeligheid be­schikken. De muuraanzet kan daarom het beste in XPS gebeuren. Pur is ook beschikbaar in schuimvorm. De platen hebben wel een betere isolatiewaarde. Vooral wegens zijn betere brandeigenschappen krijgt PIR van­daag veelal de voorkeur op pur.

Resol hardschuim

Net als PIR en pur betreft Resol een hard­schuimisolatie en geniet het materiaal van een lagere warmtegeleidingscoëfficiënt (0,021 tot 0,018 W/mK). Dankzij deze goede prestaties krijgt de architect de mogelijkheid om slanker te bouwen. Door zijn uitstekende brandreactie, voldoet het materiaal perfect aan de strikte eisen voor bijvoorbeeld geventileerde gevels. Hou er wel rekening mee dat het materiaal wat brosser is, terwijl PIR wat meer elasticiteit vertoont. Dat vraagt om een voorzichtiger omspringen tijdens transport en op de werf. Daarnaast ligt de kostprijs een stuk hoger, wat wel gecompenseerd wordt omdat men nog zo’n 15% dunner zal kunnen bouwen.

Minerale wol

Minerale wol bestaat uit gesponnen draden van gesmolten glas (glaswol) of steen (steen­wol). Die draden worden op een speciale manier bij elkaar gevoegd, zodat er een wollige structuur ontstaat. Deze kan vervolgens verder samengeperst worden tot platen of dekens.  Minerale wol staat in de eerste plaats bekend om zijn onbrandbaar karakter. Daarnaast mag het zich een van de beter scorende materialen noemen inzake akoestische isolatie. Met andere woorden, zet u een appartementsblok niet ver van de snelweg, dan zal minerale wol een logische keuze zijn. Andere voordelen zijn twee hygiënische aspecten: de dampopenheid en de vochtopname. Minerale wol zal eigenlijk geen vocht opnemen. Daartegenover staat dat zijn lambdawaarde in vergelijking met PIR en Resol een stuk hoger ligt: 0,044 tot 0,031 W/mK. Concreet wil dat zeggen dat men om dezelfde isolatiewaarde te halen zo’n 40% dikker zal moeten werken. Dit heeft een aanzienlijke impact op de detailleringen (fundering, raamaansluitingen …). Het zal ook eerder wegzakken dan een harde isolatieplaat. Besteed daarom extra aandacht aan een uitstekende mecha­nische bevestiging. Minerale wol zal licht prikken door de aanwezigheid van de glas- of rotsvezels en zal zich dus wat minder aan­genaam laten plaatsen. Qua kostprijs is dit het goedkoopste materiaal, maar men moet dan wel rekening houden met een dikker pakket wat zich finaal in een hoger prijskaartje zal vertalen.

spouwmuur isoleren
Om de isolatiewaarde van het gekozen materiaal ten volle tot zijn recht te laten komen, is een goede plaatsing onontbeerlijk

XPS

XPS staat voor geëxtrudeerd polystyreen, ook wel polystyreen hardschuim genaamd. Het is een kunststofisolatiemateriaal in plaatvorm. XPS is het standaardmateriaal om mee te werken in vochtige omstandigheden en is daarom ook vaak de eerste keuze als aanzet. Het dankt aan zijn gesloten cellenstructuur ook zijn bestendigheid tegen schimmels en micro-organismen. De isolatiewaarde ligt met een waarde tussen 0,038 en 0,028 onder die van minerale wol, maar toch een stuk boven PIR/pur en Resol en zal dus ook om wat meer dikte vragen. De kostprijs van het materiaal ligt daar dan wel iets onder. XPS is heel lang het meest populaire isolatiemateriaal geweest maar is door de komst van PIR van de troon gestoten.

SOORTEN SPOUWMUURISOLATIEVOOR RENOVATIEPROJECTEN

De meest gebruikte methodes voor spouwmuurisolatie zijn opvulling met gebonden polystyreenkorrels (polystyreenkorrels gemengd met lijm) of met minerale wolvlokken (die worden niet vermengd met lijm omdat de vlokken van nature in elkaar blijven haken, waardoor die mooi in de muur blijven zitten, mocht er bij­voorbeeld later nog een raam worden ver­vangen of een extra muurdoorvoer worden gemaakt). Opvulling met pur is ook een mogelijkheid, maar vandaag werkt geen enkele ATG-houder met het pursysteem (er kan in Vlaanderen dus geen premie worden ver­kregen voor het na-isoleren met pur). De isolatiematerialen worden via een machine ingespoten in de muur langs boorgaten in het buitenspouwblad.

TRENDS IN SPOUWMUURISOLATIE

Dat de keuze voor materialen de laatste jaren een verschuiving onderging, heeft te maken met drie trends in bouwen en isoleren. Allereerst zijn de lambdawaardes belangrijker geworden. De Belg zal tegenwoordig een stuk compacter bouwen. Hoe dunner de spouwmuur en dus het isolatiemateriaal kan zijn, hoe meer woonoppervlakte hij wint. Daarnaast speelt ook de esthetische aanblik een rol en vindt de vraag om meer daglicht binnen te brengen in de woning een ant­woord met betere isolatiewaarden en dunner isolatiemateriaal.

spouwmuur na-isoleren
De lambdawaardes van de types spouwmuurisolatie worden steeds belangrijker

Een tweede aandachtspunt is de brandveiligheid. Vroeger werd de gevelsteen als on­brandbaar beschouwd; er kon geen brandoverdracht zijn. Door de nood aan meer isolatie in energiezuinige woningen werd de spouwmuurisolatie dikker en ontstond de kans op brandoverdracht langs de spouw. Daarom winnen onbrandbare materialen terrein, zeker bijvoorbeeld in sociale woningbouw waar qua brandveiligheid zeer strenge regels gelden.

Een laatste trend is de toegenomen aandacht voor duurzaamheid. Bouwmaterialen moeten een levenscyclusanalyse doorstaan om te zien hoe duurzaam ze geproduceerd worden en in hoeverre ze circulair zijn. Er bestaat nu reeds een algemene database met een overzicht hoeveel elk materiaal kost aan het milieu.

AANDACHTSPUNTEN BIJ PLAATSING ISOLATIE IN NIEUWBOUWPROJECTEN

Om de isolatiewaarde van het gekozen materiaal ten volle tot zijn recht te laten komen, is een goede plaatsing onontbeerlijk. Besteed daarom veel aandacht aan de eerste laag van het isolatiemateriaal. Als de aanzet loodrecht is en goed aangesloten dan dreigt er geen kleine voeg te ontstaan die naar boven alleen maar groter zal worden. Hier kiest men, zoals aangehaald vaak voor XPS als materiaal wegens de vochtwerende eigenschappen. De tweede laag moet dan ge­schrankt erop gelegd worden.

Als er toch voegen zouden ontstaan, spuit deze dan goed op met PU-schuim, zodat u geen koudebruggen krijgt. Per plaat gebruikt men het aantal mechanische bevestigingen dat de fabrikant voorschrijft. Wijk daar niet van af. Gebruik wel spouwankers die lang en zwaar genoeg zijn om een goede bevestiging mogelijk te maken. Ook het materiaal is daarin van tel. Rvs is beter bestand tegen corrosie en zal minder warmte geleiden en dus een betere U-waarde geven.

Om de isolatieschil perfect winddicht te maken zal men, afhankelijk van het materiaal, de platen het beste aftapen. Zorg ook voor een goede aansluiting met de binnenmuur, zodat er geen valse luchtlaag ontstaat. Daar kan minerale wol in het voordeel zijn. Er be­staan ook combinatieoplossingen zoals een PU-plaat voorzien van een minerale wollaag. Op die manier sluit je luchtcirculatie achter de plaat uit, isoleer je slank en energie-efficiënt.

Tips & tricks bij plaatsing spouwmuurisolatie in nieuwbouwprojecten

  • Een zorgvuldig uitgevoerde aanzet is cru­ciaal voor een mooi eindresultaat;
  • De isolatie wordt het best in twee lagen ten opzichte van elkaar geplaatst;
  • Om de isolatiewaarden van het materiaal niet teniet te doen moet er een goede aansluiting zijn met de achterconstructie;
  • De buitenspouwmuur moet voorzien zijn van een goede afwatering;
  • Gebruik nooit minder dan vier mecha­nische bevestigingen. Plaats ze mooi in de hoek van de plaat. Gebruik en plaats het aantal mechanische bevestigingen zoals voorgeschreven door de fabrikant;
  • Kies een kwaliteitstape om af te tapen, zodat ze in alle weersomstandigheden zal blijven kleven. Alvorens de tape aan te brengen, kan het oppervlak het beste stof- en vetvrij gemaakt worden.