Opent dakmonitoring de deur naar een heel nieuw verdienmodel?
Sensoren zorgen voor feitelijke zekerheid
Daken zijn al lang niet meer de passieve afsluitingen van vroeger. Als drager van pv-panelen en andere technische installaties hebben ze een extra functie gekregen, maar dat maakt het wel moeilijker om eventuele problemen met het blote oog te spotten. Tegelijk kan de impact van lekkend vocht dermate nefast zijn voor de processen die zich onder het dak afspelen, dat zelfs het kleinste probleem gedetecteerd moet worden zodat er onmiddellijk kan worden ingegrepen. In beide gevallen bieden in het dakpakket verwerkte sensoren de oplossing. En waar de basisexemplaren louter aan detectie doen, zetten de meer geavanceerde systemen de stap naar datagedreven dakbeheer. De dakdekker die dat wil, kan daar een heel nieuw verdienmodel aan ophangen.
Meer dan louter detecteren van lekken
Monitoring en lekdetectie worden vaak in één adem genoemd. Toch vervullen ze een lichtelijk andere rol. Monitoring heeft vooral te maken met trendopvolging en beantwoordt de vraag of en in welke mate er zich een probleem ontwikkelt, terwijl lekdetectie eerder binair van karakter is: lekt er vocht, ja of nee? Hoewel subtiel is dat onderscheid fundamenteel voor de invalshoek van dit artikel. Niet alleen omdat het samenhangt met welke voordelen er te realiseren vallen, ook het werkingsprincipe gaat ermee gepaard, of liever: de keuze van de parameters die worden gemeten. De meeste oplossingen bevinden zich ergens in het continuüm tussen deze twee uiteinden.
Diverse werkingsprincipes
De strategieën om lekken op te sporen zijn legio, en binnen elke categorie bestaan er nog eens tal van methodes. Die kunnen we niet allemaal bespreken. Indirecte inspectie door middel van thermografie laten we bijvoorbeeld buiten beschouwing en ook rook- en gasproeven komen niet aan bod. Dit artikel vertrekt van de tegenstelling tussen passief versus actief, maar u zou net zo goed een andere onderverdeling kunnen hanteren.
Passieve systemen
In deze categorie horen de systemen thuis die niet automatisch alarm zullen slaan wanneer het dak lekt. Met andere woorden: om vast te stellen of er zich een probleem voordoet, moet u als dakdekker nog zelf poolshoogte gaan nemen. Zo zal u bij passieve sensoren de meetresultaten moeten uitlezen met een scanner. In het geval van RFID-sensoren stuurt de scanner een elektromagnetisch signaal uit. Omdat vocht de elektrische eigenschappen verandert van het isolatiemateriaal waarin de sensoren verwerkt zitten, zal dat een impact hebben op het teruggestuurde signaal. Die verandering pikt de scanner op. Een ander voorbeeld van een passief systeem integreert inspectiebuizen in het dak met per compartiment van circa 300 m² een controlepunt bovenaan. Water dat door een lek binnendringt, verzamelt zich op de dampremmer en komt zo in de buizen terecht. Een simpele visuele inspectie van de controlepunten volstaat om vast te stellen of er sprake is van een lek.
Actieve systemen
Er bestaan meerdere varianten van actieve systemen, maar hun werking berust steevast op data die worden gecapteerd door sensoren, in welke vorm dan ook. Sommige zijn zelfs uitgevoerd als lange, gevoelige kabels die over hun volledige lengte vocht detecteren. Aan de plaatsing gaat meestal een inspectieronde vooraf, zodat er een inventaris van de kwetsbare plekken kan worden gemaakt. Die vormt de basis voor het legplan. Gewoonlijk bevinden die plekken zich dicht bij de waterafvoeren en de dakdoorvoeren. Of daar waar technische apparatuur staat. Tijdens de installatie ervan kan er immers ongewild schade aan het dak zijn toegebracht. De grote troef van actieve systemen is dat ze een melding versturen naar een digitaal platform zodra de sensoren vocht detecteren.
© Sika
Op die manier kan de toestand van een dak continu en van afstand worden opgevolgd. De sensoren zullen de kleine datapakketjes die het resultaat zijn van hun periodieke metingen, in geregelde intervallen ofwel rechtstreeks via het mobiele netwerk ofwel via een gateway naar een cloudplatform doorsturen waartoe de klant toegang heeft. LoRaWAN is een netwerkprotocol voor communicatie dat in dit soort van applicaties vaak wordt toegepast vanwege zijn grote bereik in combinatie met een zeer laag energieverbruik. Belangrijk, aangezien de batterijen zo lang mogelijk moeten kunnen meegaan (tot wel 20 jaar). De sensoren zitten meestal in of onderaan het isolatiepakket, net boven de dampremmer. Omdat het vocht zich daar verzamelt. De fabrikant van de inspectiepijpen verwerkt de sensoren dan weer gewoon in de buizen.
Waar is het lek?
Zowel actieve als passieve systemen detecteren dus vocht, maar niet tot op de meter nauwkeurig. Denk eerder in termen van zones: hoe meer sensoren er worden ingezet, hoe kleiner het compartiment en des te beperkter de zoekzone wordt. Het kan veel preciezer, maar dan moet er direct onder de dakafdichting een geleidende laag (bijvoorbeeld een grafietvlies) zijn aangebracht die als elektrische brug dient. Het idee is namelijk om een meetbaar elektrisch pad tot bij het lek te creëren. Aangezien het lek het enige punt is waar de stroom via het water naar beneden kan, is het niet moeilijk om dat spoor met een meettoestel te volgen. Er hoeft alleen spanning op het dakoppervlak gezet te worden. Het lek bevindt zich exact op de plek waar het signaal maximaal is. Dergelijke systemen kunnen overigens perfect met sensoren worden gecombineerd. Dat levert dan het beste van twee werelden op: een puntprecieze lokalisering van het lek bovenop een onafgebroken opvolging van het dak.
De keuze van parameters vertelt veel
Dit is het moment om weer aan te knopen met het subtiele onderscheid van in het begin. Want welke parameters de sensoren moeten meten, gaat hand in hand met de doelstellingen die men hoopt te bereiken. Is alleen het vaststellen van de aanwezigheid van vocht voldoende, of wil de klant ook inzicht in de prestaties van zijn dak en de mate waarin het vochtprobleem zich ontwikkelt? Afhankelijk van het antwoord zijn er andere metingen nodig.
Aanwezigheid van water, temperatuur en luchtvochtigheid
Vocht is op tal van manieren te detecteren, onder meer onrechtstreeks door aan de hand van temperatuurprofielen afwijkingen in het warmtegedrag van een oppervlak te herkennen. Maar de gemakkelijkste manier is rechtstreeks: met sensoren die reageren wanneer ze met vrij vocht in aanraking komen. Dat is weliswaar heel binair. Nog belangrijker is dat het lek op deze manier vrij laat wordt ontdekt en er misschien al schade is opgetreden, aangezien het water een hele weg door het dakpakket heeft kunnen afleggen. Daarom wordt er vaak een combinatie gemaakt met een meting van de absolute en relatieve luchtvochtigheid.
De eerste parameter vertelt wat de werkelijke hoeveelheid waterdamp in de lucht is, de tweede brengt dat cijfer in verband met de temperatuur. Immers, warme lucht kan veel meer vocht bevatten dan koude lucht. Wat is de link met lekdetectie? Bij een beginnend lek komt het vocht eerst vrij als waterdamp en stijgt de absolute luchtvochtigheid lokaal. Door ook de relatieve luchtvochtigheid te meten, kan worden nagegaan of die stijging een temperatuureffect is, dan wel het gevolg van een lek. Het voorkomt met andere woorden vals alarm. In principe zouden warme daken weinig last mogen ondervinden van condensatie dankzij de plaatsing van de isolatielaag direct onder de dakafdichting. De dakconstructie is daardoor beschermd tegen grote temperatuurschommelingen.
Geleidbaarheid
Sommige systemen op de markt gaan nog een stap verder en meten behalve de temperatuur en de luchtvochtigheid, ook de geleidbaarheid. We bevinden ons nu helemaal aan de kant van dakmonitoring, want de optelsom van al die data biedt de mogelijkheid om de volledige dakprestatie op te volgen en temperatuurprofielen te vergelijken over verschillende periodes heen zodat trends geanalyseerd kunnen worden. Het principe achter de extra parameter is heel eenvoudig: hoe meer vocht, hoe beter de geleiding. Dat wil zeggen dat er dit keer sprake is van een schaal. In plaats van vocht zonder meer gaat het om vochtontwikkeling. Het betekent ook dat het systeem niet direct alarm slaat als vocht wordt gedetecteerd maar pas wanneer een bepaalde drempel is overschreden en andere mogelijke oorzaken zoals condensatie door de te hoge geleidingswaarde zijn uitgesloten. De insteek verschilt dus wel degelijk van de vorige oplossingen.
Een waaier aan voordelen
Traditioneel wordt in het kader van onderhoud de staat van het dak volgens afgesproken intervallen visueel gecontroleerd. Dat lukt niet meer als een dak volgestouwd staat met pv-panelen en andere technische apparatuur. Bovendien is dat soort periodieke opvolging voor klanten met kritieke processen onder het dak geen optie. Lekken zouden dan te laat ontdekt worden en al grote schade aangericht kunnen hebben. Voor dat soort klanten zijn sensoren een prima oplossing omdat problemen gewoon veel sneller ontdekt worden. Zeker bij actieve systemen, want het alarmsysteem komt dan automatisch. Afhankelijk van de dichtheid van het sensorennet kan er ook veel gerichter gezocht worden als er dan toch een lek wordt gesignaleerd. Indien er gebruik is gemaakt van een geleidende tussenlaag kan een meettoestel zelfs de exacte plaats aanwijzen. Vooralsnog denken we reactief. Dat verandert als er in de richting van dakmonitoring wordt opgeschoven: dan openen de data de deur naar predictief onderhoud. En door problemen telkens voor te blijven verlengt natuurlijk de levensduur van het dak.
Een vloek of een zegen?
Dakmonitoring zorgt ervoor dat niemand zich nog achter excuses kan verschuilen: wanneer er werk van slechte kwaliteit is afgeleverd, dan zullen de data dat feitelijk aantonen. In die zin zorgt deze ontwikkeling misschien voor meer druk. Aan de andere kant biedt ze net nieuwe mogelijkheden. Waarom zou u er geen verdienmodel van maken?
Een abonnementsformule waarbij u via een dashboard remote monitoring als extra dienst aanbiedt? U zou dankzij de sensoren veel meer daken kunnen opvolgen dan u er nu manueel kan controleren. Een ander denkspoor is met de objectieve data op zak een preferred partner te worden van beheerders en verzekeringen. Sowieso bieden de historische gegevens bescherming bij eventuele schadegevallen. Kortom, voor wie op zoek was naar een nieuwe opportuniteit: dit kan weleens u kans zijn.
