Meer dan een gadget: drones inzetten tijdens dakinspecties
De do’s & don’ts van dronegebruik in de bouw
Drones zijn niet meer weg te denken uit ons landschap. Ook in de bouwsector zijn ze intussen uitgegroeid van gadget tot professioneel werkinstrument. Vooral voor dakinspecties wint het toestel aan terrein. Maar waarvoor kunt u als dakdekker een drone vandaag concreet inzetten? En wanneer loont het om zelf te vliegen? In dit artikel ontdekt u welke soorten drones geschikt zijn voor inspectie, thermografie en 3D-opmetingen, welke regels en risico’s erbij komen kijken en in welke gevallen een externe specialist de beste keuze is.
Dakinspectie
Lekken opsporen, loodaansluitingen controleren, kritieke punten als hanggoten of bakgoten inspecteren. Het zijn onderdelen van een dakinspectie die voor een dakwerker een routineklus zijn. Toch is niet elke inspectie dezelfde.
Een visuele inspectie focust op zichtbare gebreken of risico’s, vaak na een lek of stormschade. Ze maakt ook vaak een deel uit van een periodieke controle en geeft snel zicht op nodige herstellingen. Een dakanalyse gaat een stap verder en beoordeelt de algemene conditie van het dak, de staat van de materialen en de resterende levensduur.
"Dankzij drones krijg je een heel precieze opmeting, omdat je op plaatsen geraakt waar je anders niet bij kan" - An Warrens
Vaak moet een dakwerker fysiek het dak op, maar dat is niet altijd mogelijk of veilig. "In de praktijk moet er een toegang worden voorzien via een kraan met manbakje of schaarlift", vertelt An Warrens, zaakvoerder van KDS dak en gevel. "Maar dat brengt een hoge kostprijs met zich mee voor een inspectie." Hoewel u vanuit een dakvenster kunt uitkijken, ziet u niet het hele dak.
"Bij een hellend dak ligt de focus op kritieke punten als hanggoten of bakgoten inspecteren op lekkages of verstoppingen", legt Warrens uit. "Aan de aansluitingen met gevels of daar waar een schouw staat, ga je na of het lood nog in goede staat is." De loodaansluitingen moeten ook worden gecontroleerd bij de inspectie van een plat dak, net als de dakbedekking en naden. "Kijk hiervoor vooral in de hoeken en bij de tapgaten", aldus Warrens.
tijdwinst en veiligheid
Daken kunnen soms complex zijn - met vele hoeken en kantjes - of zijn gewoon moeilijk bereikbaar voor een fysieke inspectie. Hierbij kan de drone als ideaal hulpmiddel dienen. Door een drone boven en rond een dak te laten vliegen, krijgt u een goed overzicht van de staat van het dak. Stellingen of kranen zijn niet meer nodig, wat niet enkel het kostenplaatje vermindert, maar ook de tijdwinst vergroot.
Drones kunnen ook hulp bieden bij het opmaken van een offerte. "Onze opmetingen doen wij met drones die op hun beurt een 3D-model gaan maken. Je krijgt een heel precieze opmeting, omdat je met een drone op plaatsen geraakt waar je anders niet bij kan. Bovendien vermijd je dankzij de gedetailleerde documentatie achteraf discussies."
Warrens kaart aan dat het gaat om een en-en-verhaal. "Drones kunnen bijvoorbeeld niet zien of er asbest aanwezig is in het onderdak, want hiervoor moet je een dakpan optillen", vertelt ze. "Daarom heb je nog altijd iemand met vakkennis ter plaatse nodig." Niet alles kan dus worden uitgesloten of vastgesteld met een drone. Ze zorgt vooral voor tijdwinst, een efficiëntere opmaak van offertes, en bovenal een betere veiligheid van de dakdekker.
Meer dan een gadget
Categorieën
"Wie met een drone vliegt, creëert een risico. De grootte van dat risico bepaalt in welke categorie je zit - vastgelegd in de Europese wetgeving", legt Rob De Roo uit, drone-expert, docent en opleidingscoördinator van de bachelor Drone Application aan de Hogeschool VIVES. Dat risico wordt vergroot door het gewicht van de drone, want hoe groter de drone, hoe zwaarder ze is en hoe meer risico ze met zich meebrengt.
De belangrijkste categorie waarin een dakwerker zich bevindt tijdens een drone-inspectie is de ‘open categorie’. "Dit wordt ook wel de 'buy-and-fly' genoemd. De drone-operatie vormt een laag risico en je hebt beperkte vergunningen nodig", aldus De Roo.
"Wie met een drone vliegt, creëert een risico dat bepaalt in welke categorie je zit" - Rob De Roo
In de open categorie is de maximale vlieghoogte 120 m boven de grond. Daarnaast is het belangrijk dat u altijd de drone in zicht hebt en geen gevaarlijke goederen vervoert of voorwerpen dropt. De drone moet altijd een CE-markering hebben met Cx-classificatie (C0-C3). Dit zijn de technische eisen waaraan de drone moet voldoen. Binnen de open categorie bestaan er drie subcategorieën, maar daarover later meer.
Voor dakwerkers kan de 'specific categorie' ook relevant zijn, bijvoorbeeld als een drone daken reinigt. Door het hogere risico zijn extra opleidingen en vergunningen nodig, wat juridisch zwaarder weegt. Hierdoor kan de dakwerker complexere operaties doen zoals buiten zichtbereik vliegen. Vermijd deze categorie als het niet nodig is. De 'certified categorie' geldt voor operaties met een hoog risico, maar zijn niet van toepassing voor dakwerkers.
Bent u verzekerd?
Het valt wel eens voor dat een drone tegen bijvoorbeeld een auto of elektrische kabels vliegt. De dronevlucht brengt risico's met zich mee. Daarom moet u als operator absoluut verzekerd zijn. In de open categorie met maximaal opstijgingsgewicht van minder dan 20 kg hebt u een burgerlijke aansprakelijkheid nodig voor lichamelijk letsel en materiële schade aan derden.
Soorten drones en accessoires
De keuze van de drone hangt sterk af van de toepassing. "Eerst bepaal je wat je precies wilt zien. Van daaruit kies je de sensor die je nodig hebt, en die bepaalt mee hoe groot je drone moet zijn", stelt De Roo. Voor klassieke dakinspecties volstaat vaak een lichte multirotor-drone van 250 gram of 900 gram. Zulke toestellen vallen binnen de open categorie, meer bepaald A1 of A3. Omdat ze klein en licht zijn, kunnen ze in de praktijk dichter bij gebouwen worden ingezet. Daarnaast kunnen ze verticaal opstijgen en ter plaatse blijven hangen, ideaal in een bebouwde omgeving.
Voor thermografische inspecties wordt meestal gekozen voor een zwaardere drone. "Dat komt omdat de drone vaak een gewone én een thermische camera heeft", vertelt De Roo. Een multirotor-drone is ook hier geschikt, maar voor wie bijvoorbeeld grotere projecten heeft, zoals de inspectie van meerdere daken of uitgestrekte sites, kan ook een fixed-wing drone gebruiken. Zo'n miniatuurvliegtuig heeft namelijk een langere vliegtijd, maar heeft wel een start- en landingsbaan nodig. Bovendien wegen fixed-wing drones meer, waardoor u in de open categorie A3 (tot 25 kg) of in de specific categorie belandt.
Wie met drones aan fotogrammetrie wil doen en een 3D-model wil opmaken, kan dat doen met een multirotor-drone. Wilt u tot op de millimeter nauwkeurig opmeten? Dan komt u uit bij gespecialiseerde toestellen en lopen de investeringen al snel op tot 20.000 euro.
Wat een professionele dronepiloot anders doet
Vluchtvoorbereiding
Een succesvolle drone-inspectie start bij een goede voorbereiding. Ten eerste controleert u of uw drone wettelijk in orde is: de juiste pilootlicentie (A1, A2, A3), verzekering en registratie. Om een pilootlicentie te ontvangen in subcategorie A1 en A3 moet u een gratis online training en examen afleggen. Voor A2-operaties komt er nog een aanvullende fysieke theoretische test bij kijken die plaatsvindt in een droneschool. Hoewel een praktijkopleiding niet verplicht is, is het toch geen overbodige luxe, klinkt het bij De Roo.
Hoewel de categorieën aangeven hoe hoog u mag vliegen, zijn er plaatsen waar vliegen verboden is of die extra vereisten of limieten hebben. Die worden ook wel de geozones genoemd. Denk aan luchthavengebied, havens, gevangenissen of militaire domeinen. Raadpleeg daarom altijd vóór de vlucht de specifieke eisen op de Belgische Droneguide App. Vliegen in een no-fly zone, zonder registratie of brevet, kan u een boete opleveren tot duizenden euro's.
Bekijk ook altijd het weerbericht vooraleer u uw drone laat opstijgen. Wind en regen kunnen ernstige gevolgen hebben voor de drone. In de handleiding van de drone staat vermeld hoeveel windkracht de drone maximaal kan weerstaan. Houd hier rekening mee.
"Een drone is geen speelgoed. Het is belangrijk dat je ermee leert vliegen vooraleer je er inspecties mee gaat doen" - Michiel Naert
Het klinkt misschien eenvoudig, maar voer regelmatig updates uit. Controleer ook of er schade te zien is aan de drone, en zorg ervoor dat de batterijen altijd opgeladen zijn vooraleer u naar uw bestemming vertrekt. Zijn er meerdere operatoren binnen uw bedrijf die de drone gebruiken? Dan kan het handig zijn om een vluchtlogboek bij te houden. Zo kunnen vluchturen en schade worden geregistreerd.
Privacy
Tijdens de vlucht maakt een drone foto’s of video’s. Door alleen al op het scherm van de drone te kijken, zonder op te nemen, verwerkt u in principe persoonlijke data. Hierdoor is de GDPR van toepassing.
De kans is groot dat u tijdens uw vlucht de buren in beeld brengt. Probeer daarom zo dicht mogelijk te vliegen bij het huis dat wordt geïnspecteerd, zodat u zo min mogelijk van de omgeving in kaart brengt. Maar houd wel een afstand van 3 à 4 meter om botsingen of schade te vermijden.
Hebt u toch de buren in beeld gebracht? Verwijder de data nadien, of blur de omgeving als u de beelden online publiceert. Het wordt ook aangeraden om de buren te informeren dat u met een drone gaat vliegen.
Tips tijdens het vliegen
Vliegen met een drone lijkt een fluitje van een cent, maar dat is het niet. Dat beaamt Michiel Naert, zaakvoerder van TerraDrone Services. Hij heeft jarenlange ervaring in het vliegen met drones, zeker voor toepassingen in de bouw. "Een drone is geen speelgoed. Het is belangrijk dat je ermee leert vliegen vooraleer je er inspecties mee gaat doen", waarschuwt Naert. Hoe begint u daar nu mee? "Laat de drone zachtjes opstijgen en stilhangen boven een bepaalde plaats. Probeer zo weinig mogelijk met de drone rond te vliegen, want voor je het weet, bots je tegen een boom. Laat vooral de camera het werk doen door ermee in te zoomen."
Traag vliegen is de boodschap. Doorgaans houdt Naert drie à vier meter afstand van het te fotograferen object. "Belangrijk is ook om de drone altijd in het zicht te houden. Als je dat niet doet en de drone stort neer, weet je niet waar die beland is." Dat kan niet alleen zware gevolgen hebben voor de drone zelf, maar ook voor voorbijgangers. Een drone kan zwaar zijn, en de schroeven zijn heel scherp.
De Roo voegt daaraan toe dat ook het tijdstip een grote invloed heeft op het resultaat van warmtemetingen. "Die voert u het best heel vroeg in de ochtend uit, wanneer de woning een natuurlijke temperatuur heeft. De winter is daarvoor nog geschikter, omdat het verschil tussen de binnen- en buitentemperatuur dan groter is." Ook neerslag speelt een rol. "Bij thermografische metingen meet u de oppervlaktetemperatuur. Regen koelt het dak af, waardoor de temperatuurverschillen minder duidelijk zichtbaar worden. Voer zulke metingen daarom bij voorkeur uit op een droge dag." Bij schuine daken moet u dan weer opletten voor de reflectie van de zon die het beeld kan verstoren.
Wilt u een opmeting doen om er vervolgens een 3D-beeld of puntenwolk van te maken? "Dan neemt u een honderdtal foto's van het gebouw. Om goede resultaten te bekomen heb je tussen twee opeenvolgende foto's een 75% à 80% overlap nodig", legt Naert uit. "De software berekent op zijn beurt hoeveel de pixels van elkaar verschoven zijn, in relatie met de verplaatsing van de drone tegenover 2 foto's. Dat wordt dan omgezet in een puntenwolk, waardoor een 3D-model ontstaat."
Doe ik het zelf?
Aan het einde van de rit (of vlucht) komt het neer op een praktische afweging: doet u de drone-inspectie zelf of schakelt u een gespecialiseerde partner in? Voor een eenvoudige dakinspectie met gewone foto's en video's loont het vaak om zelf te vliegen. De investering blijft dan beperkt - want drones van onder de 250 gram volstaan - en u hebt snel bruikbare beelden voor een eerste beoordeling of offerte. Laat u zo'n inspectie uitvoeren door een externe partij, dan ligt de kostprijs doorgaans rond 150 euro voor 20 à 30 minuten werk.
Voor volumemetingen, oppervlakterapporten en 3D-modellen ligt dat anders. Zulke toepassingen vragen niet alleen een duurdere drone en de juiste certificering, maar ook extra technische kennis om met gespecialiseerde software te werken en de data correct te verwerken. Dat bevestigt Michiel: "Om op 2 cm nauwkeurig oppervlaktes te meten, heb ik drie softwarepakketten nodig. Daarvoor betaal ik al 350 per maand." Er bestaan wel goedkopere, toegankelijke software om onder meer offertes op te maken, maar daar zijn er nog wat kinderziektes, klinkt het.
Logischerwijs ligt de kostprijs voor een 3D-model hoger. Doorgaans starten de prijzen vanaf 300 euro, met bijkomende kosten voor extra outputs zoals een overzicht in Excel met oppervlaktes of lopende meters. Het vliegen zelf en de verwerking achteraf neemt zo'n drie uur in beslag.
Wie een drone professioneel wil inzetten tijdens dakinspecties, heeft meer nodig dan enkel vliegvaardigheid. Een hobbyist maakt beelden, maar een opgeleide dronepiloot weet hoe hij beelden correct interpreteert, risico’s beperkt en rekening houdt met de wettelijke spelregels. Zo wordt de drone geen speeltje, maar een professioneel hulpmiddel dat efficiëntie, veiligheid en kwaliteit samenbrengt.
Met dank aan Rob De Roo (Hogeschool VIVES), Michiel Naert (TerraDrone Services) en An Warrens (KDS dak en gevel).
